TRUSO - KAUKAZ

Kazbegi jest mokre, zimne i szare. Chętnie przemknęłabym przez nie niewidzialna, niczego nie dotykając. Nachalni taksówkarze, zatłoczone, wypchane zachodnimi turystami knajpy (aż nie da się wejść) i inne puste, może przez to, że nie ma ich w przewodnikach. Zaglądamy do jednej (bo pada) i prawie przytrzymują nas tam siłą. Informacja turystyczna, w której rezyduje Polka, irytuje mnie. Pańcia nie słucha, o co ją pytam, tylko powtarza jak katarynka, jakby czytała reklamową broszurę, że organizują wycieczki do wąwozu Truso, że nas tam zostawią na cztery godziny i będziemy sobie mogli bezpiecznie pochodzić (jakbyśmy nie chodzili sobie bezpiecznie od miesiąca). Że bez przepustki nigdzie nie wolno i że tak, mogę u niej kupić mapę obejmującą interesujący mnie rejon. Ale okazuje się, że to ta sama, którą już mam – ucięta przecież na granicy Kazbegi, gdzie kończą się zorganizowane atrakcje.

Tekst i zdjęcia / KATARZYNA NIZINKIEWICZ

Zdjęcie otwarcia / Podejście w stronę osetyńskiej granicy

ZNIKAJĄCY ALKOHOL

– Chcesz podejść do tego słynnego kościółka? – pyta José, chyba tylko dla porządku.

Nie chcę, nie lubię rozpropagowanych przez turystyczny biznes miejsc, nie umiem w nich nic dostrzec. Prawdziwy obraz przesłaniają mi znane z broszur wyretuszowane ujęcia, przeszkadza tłum, stragany, nieporządek. Zresztą José czuje się źle po zupie zjedzonej w pustej restauracji (a może po porannym chaczapuri?). Cywilizacja nas przytłacza, za dużo jemy. Zamiast w górę, ruszamy więc w dół. Szosa jest brudna i mokra. Policja potwierdza, że potrzebne są przepustki. Facet, który nas tu przywiózł, krąży za nami i zachęca do wydania 50 lari na dojazd (kilka kilometrów z powrotem) do Kobi, skąd mogliśmy sobie pójść do Truso.

– Tam są opuszczone domy – kusi.
– Wejdziecie, prześpicie się, zamkniecie drzwi.

Uciekamy zmęczeni jego natręctwem. Nie znajdujemy odejścia z szosy i choć mieliśmy zamiar iść pieszo (bo blisko), łapiemy stopa.

W Kobi leje. Ruszamy błotnistą drogą, José narzeka na żołądek. Na końcu kanionu, w miejscu, gdzie dolina się poszerza, jest bar, jeszcze czynny. José pije miętę (barman ma naręcza świeżo urwanej), deszcz stuka w dach. Jesteśmy sami. Sezon skończył się już dawno temu, jest tak spokojnie. Nie chce nam się ruszać i zostajemy na noc w domku kempingowym zbitym z surowej płyty wiórowej. Wieczorem deszcz słabnie, więc wychodzimy obejrzeć bąbelkujące jeziorko i mineralne wykwity, nazywane w turystycznych broszurach trawertynem. Przychodzi noc. Pan z kempingu oznajmia, że nas zostawia, że jeśli coś się nam spodoba w lodówce – możemy brać. Pitna woda w baniakach po mineralnej, gaz pod stołem, mięta na barze, na półkach wino i piwo… Dziwnie być samemu w całej dolinie. Rozsiadamy się w pustym, ciemnym barze, wiatce pod chmurką, gotujemy na zapas kilka jajek. Parzymy miętę, podgrzewam wodę do mycia i chowam się z nią w zakamarku. Ledwo zdążam. W ciemności, początkowo bardzo daleko, widzę światła. Zbliżają się, słychać też głośną muzykę.

– Wyjdę do mostu zobaczyć, kto to – mówi José, kiedy pośpiesznie narzucam na siebie ciuchy. To dwaj młodzi mężczyźni. Pijani. Mówią tylko po gruzińsku. Bezbłędnie trafiają do lodówki i zaczynają sobie pakować piwo. Próbuję interweniować. Co powiemy rano panu z kempingu? Mężczyźni coś bełkotliwie tłumaczą, nie są agresywni, ale się boję. W końcu, żeby mnie uspokoić, ważniejszy wybiera jakiś numer.

– Bardzo pijany? – pyta kobiecy głos po angielsku. – Puśćcie ich, niech biorą.

Dolinę znów przecinają światła auta, teraz czerwone.

– Uff… – José wyciąga zza paska ogromny kuchenny nóż. W zasadzie nie zza paska, tylko z legginsów – był już w piżamie.

– Zwariowałeś! Przecież byś ich pozabijał – oburzam się.

– Po co miałbym zabijać? Powiązałbym sznurowadłami i zadzwonił na 112. Mówiłem ci, że w wojsku byłem w komandosach. Codziennie przez trzy godziny ćwiczyliśmy obezwładnianie. Tego się nie zapomina. Wziąłem nóż, bo myślałem, że mogą być uzbrojeni…

Nocą okrutnie wieje, gałęzie tłuką się o dach naszej budki. Nie dają spać.

– To moj malczik – mówi rano pan od kempingu. Mniej skruszony, niż można by się było spodziewać. Raczej bezradny. – Czto diełat…?

– Mógłby nas chociaż przeprosić – oburza się José. – Zarwaliśmy przez niego pół nocy.

Też mam wrażenie, że przewracałam się tylko z boku na bok, ale musieliśmy przysnąć, bo nocą znikł cały alkohol.

Piarżyste zbocza i jedna z zakazanych dolin

ŻEŃSKI MONASTYR I WOJSKO

Mży. Wychodzimy bez żadnej nadziei. Nie mamy przepustki. Posterunek w Truso podobno jej nie wydaje, tylko sprawdza. Idąc w deszczu, rozważamy różne sposoby. Skręcić w dolinę, jak gdyby nigdy nic? Mają lornetki. Minąć i odbić w stronę Kazbeku? Nie wiemy, czy tam też nie wolno. Wąwóz Truso jest wciśnięty pomiędzy granice – rosyjską i tę nielegalnie ustanowioną przez Południową Osetię, czyli też Rosję. Bardzo prawdopodobne, że wrócimy. Tymczasem wleczemy się polną drogą, którą co jakiś czas przejeżdżają samochody. Mijamy męski klasztor, w połowie doliny mieszkają pasterze. Domy nie są porzucone, przynajmniej nie te, które mają szczelne dachy. Są tylko opuszczone na zimę. Przechodzimy rzekę, jak wszędzie w Gruzji obstawioną toaletami – tak, że nieczystości zmywa nurt.

Deszcz się nasila, więc chronimy się w żeńskim monastyrze. Zakonnice mają otwartą wiatę, gdzie sprzedają jakieś swoje wyroby. Pytam, czy zamiast nich moglibyśmy kupić gorącą kawę i potem z trudem wciskam zapłatę. Dziewczyna w cywilnym stroju bardzo zmieszana bierze pieniądze i wraca z garścią cukierków. Wcześniej rozmawiałyśmy po niemiecku (nie znała angielskiego) i kiedy pytam, czy może być rosyjski, rozpromienia się, więc chwilkę gadamy. Na zimę zostaną tu trzy kobiety. Gromadzą teraz zapasy. Przez cztery miesiące droga będzie nieprzejezdna, muszą sobie radzić same.